ما چرا و به چه دلیلی برای استقلال بانکها ارزش قائلیم و این استقلال چه اهمیتی دارد. لازم به ذکر است استقلالی که ما برای بانکها قائل می شویم در زیر مجموعه اهمیتی که برای استقلال بازار های اقتصادی از یکدیگر قائل هستیم .
در علم اقتصاد این دید گاه کلی وجود دارد که کارائی اقتصاد هنگامی ایجاد خواهد شد که کارائی در تک تک بنگاههای اقتصاد رخ دهد.
برای تولید یک کالا یا خدمت در جامعه به پایین ترین قیمت و بالاترین کیفیت،لازم است که عوامل تولید آن در بهترین ترکیب ممکن انتخاب گردند.بهترین ترکیب ممکن عوامل تولید را البته قیمت عوامل تولید از یک سو و تکنولوژی تولید از سوی دیگر تعیین می کنند.
تکنولوژی تولید عاملی است که بر تولید نهائی یک عامل موثر است. در علم اقتصاد نرخ نهائی جانشینی عوامل اقتصادی که حاصل تقسیم همان قیمت عامل بر تولید نهائی آن است را به عنوان معیار مهم در بهینه شدن فعالیت بنگاههای اقتصادی می دانند.
این فرض اولیه هم در علم اقتصاد پذیرفته شده است که برای تعیین قیمت یک عامل بهترین بازار ممکن یک بازار شفاف و رقابتی کامل است. تنها در چنین بازاری است که قیمت حاصله برای اقتصاد مفید ترین و واقعی ترین قیمت می باشد. البته استقلال بازار عوامل اقتصادی از یکدیگر باعث شفاف تر شدن بازار آنها و کا رامد تر شدن فرایند های اقتصادی خواهد شد.
پول به عنوان یک عامل اقتصادی از این اصول استثناء نمیباشد. نرخ بهره بانکی در اقتصاد سرمایه داری در واقع قیمت عرضه و تقاضای پول در بازار پول است. برای تعیین دقیق تر و رقابتی تر و واقعی تر این قیمت لازم است که بازار پول هر چه رقابتی تر و شفاف تر باشد.
در بانکداری اسلامی به علت آنکه بهره بانکی مشروعیت ندارد عملا فرایند ایجاد کارائی در بازار پول دچار اختلال شده است. عقود مختلف با شرایط مختلف و احتمالا سود های مختلف فرایند تعیین یک نرخ خاص را برای عرضه و تقاضای پول دچار مشکل کرده است.
بانکها کارشناسان زیادی را استخدام کرده اند که به بررسی طرحهای اقتصادی بپردازند و سود آور ترین آنها را برای بانکها دست چین نمایند. (کاری که در اقتصاد سرمایه داری اساسا بانکها در آن دخالتی نمیکند و تنها تضمین لازم برای برگشت پول را طلب می نمایند) واین در صورتی است که قرار است که به آن طرحها وام تبصره ای پرداخت گردد و از سوبسید دولتی بهرمند گردند. براستی این چگونگه اقتصادی است که سودآور ترین طرحها آن نیاز به سوبسید دولتی دارند.
قوانین دست و پاگیر بانکها در تقاضای دهها مدرک عملا هزینه معاملاتی بانکها را بسیار افزایش داده و بازار پول را غیر شفاف تر کرده است.
دخالت های دولت ها نیز در این فرایند مسئله را بسیار پیچیده کرده است. نرخ های گوناگون بهره برای فعالیت های متفاوت و تصویب وام ها در قالب تبصره های بودجه بدون آنکه نقطه تعادل اصلی بازار پول مشخص باشد باعث عدم شفافیت بیش از پیش بازار پول شده است.
این فرایند مسلما زیانهای بسیاری را برای اقتصاد کشور به همراه داشته و دارد.
برای رهائی از این واقعیت تلخ راهی جز بازنگری در قوانین بانکی و تلاش برای تبیین بازار پول مستقل از سایربازارها و دولت وجود ندارد. کاری که ما ارائه می دهیم در واقع تلاشی است برای تعریف یک بازار پول مستقل و بدون نیاز به عقود مشارکتی اسلام که باعث شفافیت بیشتر بازار پول و کارائی بیش از پیش اقتصاد خواهد شد.
راهی که ما یافته ایم راهی است با تکیه بر قرض الحسنه متقابل که باعث جدا شدن بانکها از محاسبات بازار سرمایه خواهد شد و بانکها را تنها به قرض گیرندگان و قرض دهندگان ساده پول تبدیل خواهد کرد. در این صورت بانکها کاری به کاربرد پول در نوع فعالیت اقتصادی نخواهند داشت و تنها ضامن دریافت دریافت و پرداخت اصل پول هستند.
به نظر قرض الحسنه اسلامی به مانند یک ناجی می تواند بانکداری ما را از مشکلات کنون رها ئی بخشد و اقتصاد ما را اسلامی تر و کاراتر سازد.
